Od zgrada za železničare i solitera do strmih ulica Gorice, nove gradnje i petnaest sela: toliko je raznovrsna gradnja u opštini u kojoj radi bravar na Paliluli u Nišu. Niška Palilula, koju ne treba mešati sa beogradskom, po popisu iz 2022. ima 69.811 stanovnika i druga je gradska opština po broju stanovnika, posle Medijane.
Oko tri četvrtine stanovnika živi u gradskom delu, a ostali u selima. Teren je delom brdovit, a delom ravan, pa se kvartovi razlikuju i po prilazu i po vratima: u jednom kraju posao je oko stare uložne brave u zgradi za železničare, u drugom oko cilindra na sigurnosnim vratima novog stana, a u trećem oko adrese do koje se stiže strmom ulicom.
Kvartovi i sela niške Palilule
Gradske četvrti Palilule su Apelovac, Delijski vis, Kalač brdo, Kovanluk, Ledena stena, Bubanj, Stara železnička kolonija, sam kvart Palilula, Gabrovačka reka, Staro groblje, Trošarina i Tutunović podrum. Na teritoriji opštine su i glavna železnička stanica, Prirodno-matematički fakultet, Gimnazija „Svetozar Marković“, fakulteti zaštite na radu i sporta i Niška pivara na Apelovcu, podignuta krajem devetnaestog veka.
Portali za nekretnine opštinu dele na četiri celine: Apelovac sa Mokranjčevom i Gabrovačkom rekom, Staro groblje sa Kalač brdom, Ledenu stenu sa Kičevom i železničkom stanicom, i Bubanj sa Pasi Poljanom i Lalincem. Najviše stanova nudi se u celini oko Apelovca, a najmanje u celini Bubnja i sela, koja su uglavnom zapadno i južno od grada.
Pored glavne stanice, u opštini je i železnička stanica Međurovo. Ne morate da znate kojoj opštini pripada vaša ulica – za poziv je dovoljno ime kvarta ili sela.
Pruga, reka i Gorica: snalaženje na Paliluli u Nišu
Nekoliko stvari deli opštinu i pomaže da se adresa brzo objasni. Pruga je na severu granica prema Medijani, a pruga ka Pirotu odvaja Delijski vis od kraja bližeg centru. Gabrovačka reka nastaje kod sela Gabrovac, gde se sastaju Vukmanovska i Berbatovska reka, prolazi kroz istoimeni kvart i nastavlja kroz Trošarinu.
Gorica je brdo na južnom obodu grada, sa Kovanlukom, Tutunović podrumom i Kalač brdom, a na zapadu je ravnica uz Južnu Moravu i Nišavu, na kojoj su Deveti maj, Čokot, Lalinac i oba Međurova. Kad kažete sa koje ste strane pruge, da li ste uz reku, na Gorici ili u ravnici, majstor već zna kojim putem da krene.
Brave, cilindri i otvaranje vrata na Paliluli u Nišu
U opštini sa ovoliko različitih zgrada isti problem ima različita rešenja: negde se menja cela brava, negde samo cilindar.
- Kad stara brava više ne zaključava pouzdano ili radi na ključ sa bradom, rešenje je zamena brave.
- Kad je brava ispravna, a ključ izgubljen ili kod nekog drugog, dovoljna je zamena cilindra.
- Kad vas zalupljena ili zaključana vrata ostave napolju, otvaranje vrata počinje načinom koji ne oštećuje bravu.
- Kad brava samo zapinje, često je dovoljna popravka, bez nove brave.
- Na sigurnosnim vratima solitera i novih zgrada posao je obično cilindar sa jačom zaštitom.
- Kad vas napolju ostave ulazna vrata zgrade, a ne stana, prvo probajte interfon ili komšiju, pa tek onda zovite majstora.
Kvart Palilula i Palilulska pijaca u Nišu
Sam kvart Palilula je istočno od Starog groblja i železničke kolonije, a Palilulska pijaca je u njegovom središtu. Pijaca je dobar orijentir i za koloniju, koja je odmah u njenoj blizini, pa se po njoj najlakše objašnjava i adresa u okolnim ulicama.
Oko pijace se dodiruje više delova opštine – kolonija, Staro groblje i sam kvart Palilula – pa je za poziv korisno reći i sa koje strane pijace je ulaz u zgradu ili dvorište.
Apelovac, najveće tržište nekretnina u opštini
Po broju oglasa za stanove Apelovac je najveći deo Palilule, a u tim oglasima se često pominje novogradnja: bravar na Apelovcu.
Ledena stena, kvart nazvan po ledari
Ledena stena je deo opštine uz glavnu železničku stanicu, a ime duguje nekadašnjoj gradskoj ledari: bravar na Ledenoj steni.
Staro groblje, sedište opštine
Staro groblje se od ostatka opštine razlikuje po soliterima, a u njemu je i zgrada opštine: bravar na Starom groblju.
Trošarina, deo opštine prema Banji
Trošarina se jednim delom prostire i u Medijani, a kroz nju vodi put ka Niškoj Banji: bravar na Trošarini.
Delijski vis, Gabrovačka reka i Bubanj na jugu opštine
Delijski vis je jedno od novijih naselja, sa mnogo novoizgrađenih objekata, prodavnicama i ambulantom, a od kraja bližeg centru odvaja ga pruga ka Pirotu. Uz njega je kvart Gabrovačka reka, u dolini reke po kojoj je dobio ime, koji portali vode zajedno sa Apelovcem, a gradska linija ga povezuje sa Pasi Poljanom. Za nove zgrade Delijskog visa važi isto što i za ostalu novogradnju u gradu: posao je češće podešavanje vrata i nov cilindar nego zamena cele brave.
Bubanj je na jugozapadu, blizu izlaza iz grada, sa nekoliko gradskih linija: sa istočne strane se naslanja na Staro groblje, a prema jugozapadu na Pasi Poljanu. Preko njega se stiže do sela kao što su Gornje Međurovo i Donje Vlase, a gradsku četvrt Bubanj ne treba mešati sa istoimenim selom, koje je posebno naselje opštine.
Železnička kolonija i Rasadnik: brave u obnovljenim zgradama niške Palilule
Stara železnička kolonija je skup zgrada od dva i tri sprata, podignutih za železničare pre više od pola veka i dograđivanih šezdesetih godina. Krajem prve i početkom druge decenije ovog veka zgrade su nadograđene i dobile centralno grejanje, a ulice i parkići su uređeni.
Kolonija je blizu Palilulske pijace, između Starog groblja, Kovanluka i kvarta Palilula. Železničku istoriju opštine pamti i Crni put, kraj u kome je bila prva železnička radionica u Srbiji, a ime je dobio po putevima posutim šljakom.
Stara drvena vrata i uložna brava
U nadograđenoj zgradi gornji spratovi su mlađi od donjih, pa se na istom stepeništu mogu naći i stara drvena vrata i nova sigurnosna. Na starijim drvenim vratima brava je obično uložna, ugrađena u samo krilo, i sa godinama se javljaju isti kvarovi: jezičak koji ne hvata, reza koja zapinje i ključ koji se okreće tek iz drugog pokušaja.
Pre zamene stare brave majstor gleda i vrata. Ako je krilo popustilo u šarkama, i nova brava bi uskoro zapinjala kao stara, pa se prvo podešavaju šarke ili štok. Kad stara brava radi na ključ sa bradom, prelazak na bravu sa cilindrom ima dvostruku korist: takva brava bolje štiti, a kad se sledeći put izgubi ključ, menja se samo cilindar.
Vrata stanova na nadograđenim spratovima
Stanovi na nadograđenim spratovima nastali su u vreme obnove, pa su i njihova vrata novija. Kod takvih vrata posle izgubljenog ključa obično je dovoljan nov cilindar, a ako krilo pri zaključavanju mora da se gura, prvo se podešavaju vrata.
Rasadnik
Rasadnik je naselje uz samu koloniju, obnovljeno na sličan način: sa nadogradnjom, centralnim grejanjem i novim fasadama. U pretrazi se njegovo ime lako pomeša sa rasadnicima biljaka, pa je kod poziva korisno reći i ulicu ili da je reč o naselju kod kolonije.
Zajednički ulaz u zgradama od dva i tri sprata
U zgradi od dva ili tri sprata ulaz deli svega nekoliko stanova, pa se o bravi na njemu lakše dogovara nego u velikoj zgradi. Kad se ta brava menja, dobro je unapred znati koliko je stanova i koliko ključeva treba, da svi dobiju nov ključ istog dana.
Gorica: Kovanluk, Tutunović podrum i strme ulice
Kovanluk, Tutunović podrum i Kalač brdo su brdoviti kvartovi na Gorici, na južnom obodu grada. Kovanluk je od centra udaljen nešto više od kilometra, a Tutunović podrum otprilike kilometar, pa su to kvartovi blizu centra, a ipak na brdu. Ime Kovanluka potiče od reči za pčelinjak, a Tutunović podrum ime duguje vinskom podrumu Svetozara Tutunovića.
Ulica Svetolika Rankovića u Tutunović podrumu mestimično je vrlo strma. Kalač brdo, treći kvart na Gorici, naslanja se na Bubanj, Tutunović podrum i Staro groblje, do njega vodi gradska linija iz pravca Sarajevske ulice, a i na njemu ima novogradnje.
Na Gorici je za majstora najvažnije da zna kako se prilazi kući ili zgradi, jer strme i krivudave ulice umeju da zavaraju i one koji ih poznaju. Ako ne znate tačno ime ulice, pomaže i to da li je kuća pri vrhu brda ili u podnožju.
Sela niške Palilule: gde bravar dolazi, a gde se dogovara telefonom
Opštini pripada petnaest sela: Lalinac, Krušce, Mramor, Mramorski Potok, Deveti maj, Čokot, Donje i Gornje Međurovo, selo Bubanj, Pasi Poljana, Donje Vlase, Gabrovac, Berbatovo, Vukmanovo i Suvi Do. Gradu je najbliža Pasi Poljana, a najveće selo je Deveti maj, na ravnici između Južne Morave i Nišave, zapadno od grada.
Bliža sela
Pasi Poljana je na talasastom terenu jugozapadno od grada, sa Gospodarskom dolinom i odeljenjima osnovne škole „Kralj Petar I“, a Deveti maj, koji stanovnici još zovu i Novo Selo, ima svoju školu i gradsku liniju. Donje Međurovo je na terasi uz Južnu Moravu, jugozapadno od centra, a orijentir je železnička stanica Međurovo. U ova tri sela majstor dolazi kao i u gradske kvartove, a do Pasi Poljane vodi i gradska linija iz pravca Gabrovačke reke.
Dalja sela
Gabrovac je u dolini Gabrovačke reke, a orijentiri su Manastir Svete Trojice i osnovna škola „Branko Radičević“. Čokot je mešovito naselje na ravnici uz Južnu Moravu, poznato i po fudbalskom klubu Morava, Lalinac je selo nekada poznato po povrtarstvu, a Gornje Međurovo je na terasi Južne Morave, jugozapadno od grada.
Mramor je na levoj obali Južne Morave, Suvi Do u širem gradskom području, jugoistočno od centra, a Krušce i Mramor su do početka devedesetih pripadali opštini Merošina. Do Gornjeg Međurova i Donjeg Vlasa iz grada se stiže preko Bubnja.
Za ova i ostala sela dalje od grada dolazak se dogovara telefonom. Recite naziv sela i orijentir – školu, crkvu ili stanicu – pa se u istom razgovoru zna da li i kada majstor može da stigne.
Preko pruge, gde počinje Medijana, radi isti bravar
Na severu granicu Palilule i Medijane čini pruga, a dve opštine dele i Trošarinu, čiji je jedan deo s druge strane granice. Preko pruge su Trg kralja Milana, Klinički centar i Narodno pozorište, u Medijani, najvećoj gradskoj opštini po broju stanovnika, a i za taj deo grada majstor radi pod istim uslovima: bravar na Medijani.
Bravar na Paliluli u Nišu: stanica, pijaca i Gorica kao orijentiri
Na Paliluli majstoru najviše pomažu glavna železnička stanica, Palilulska pijaca i strana Gorice sa koje se prilazi, a u selima škola ili crkva. Za zgradu u koloniji dovoljni su ulica i ulaz, a za novu zgradu na Delijskom visu ime ulice i najbliže prodavnice. Isti način dogovora, sa cenom pre početka rada, važi za sve što radi Bravar Niš.